Шина бөлшектерінің зиянды бөлшектері Арктикада табылды
И.М. Губкин атындағы мұнай және газ университеті (НИУ) мен Шығыс-Еуропалық федералдық университеттің жүргізген зерттеулері шиналар мен жолдардың тозуы кезінде пайда болатын бөлшектердің Арктика теңіздеріне түсіп, теңіз жануарларының геномына әсер ететінін және адам организміне де түсуі мүмкін екенін растады, — деп хабарлайды «Научная Россия».
Ғалымдардың мәліметінше, бұл бөлшектер жануарлардың көбеюін, өсуін және дамуын бұзады, мутациялар мен жедел өспелердің пайда болуына әкеледі, ал олардың құрамындағы полиуретан лакы ДНҚ клеткаларындағы амин қышқылдарының биосинтез процесін өзгертеді.
Бөлшектер Лена, Енисей және Колым сияқты Сібір өзендері арқылы және теңіз ағыстары арқылы Солтүстік Мұзды мұхитқа түседі де, зоопланктонның қорегіне айналады. Оны балықтар, құстар және теңіз сүтқоректілері жейді, ал олардың кейбіреулері өнеркәсіптік түрде ауланып, адамның тамақ рациондарына енеді.
Талдау нәтижесінде бөлшектердің құрамында полимерлер мен шайырлардан басқа асфальт, бензин, автомобиль майы және лак-бояу материалдарының қоспалары бар екені анықталды. Бөлшектердің орташа массасы — 0,55 мг, өлшемі — 1,2 мм х 1,10 мм.
Ғалымдар үш жыл бойы Солтүстік Мұзды мұхиттың шеткі теңіздері — Баренц, Печора, Кар, Лаптев, Шығыс Сібір және Чукот — бойынша микропластика үлгілерін алып, оның құрамын және биосфераға әсерін анықтау мақсатында зерттеді.
Губкин университетінің өнеркәсіптік экология кафедрасының меңгерушісі Елена Мазлова сөзінше, «шеткі теңіздер арктикалық экожүйенің өте маңызды құрамдас бөлігі болғандықтан таңдалды. Олар планетаның климатының өзгеруіне үлкен әсер етеді. Солтүстік Мұзды мұхит экожүйесі Жер бетіндегі ең сезімтал экожүйелердің бірі».
«Әлі күнге дейін қоршаған ортаға түсетін шиналар мен автомобиль жолдарының бөлшектерінің физикалық-химиялық сипаттамалары сипатталмаған болатын, бұл олармен күресудің жолын табуға мүмкіндік бермейді. Бұл өте маңызды мәселе, өйткені Арктика теңіздерінің ластануы тек теңіз жануарларына ғана емес, сонымен қатар Ресей мен басқа елдер тұрғындарының денсаулығына да теріс әсер етеді», — деді Мазлова және «океанға түсетін шиналар мен жолдардың бөлшектерінің физикалық-химиялық сипаттамаларын зерттеу оларды қайта өңдеу әдісін іздеу мүмкіндігін ашады. Бұл зерттеудің келесі кезеңі болады» деп қостады.
«Научная Россия» шина бөлшектерінің экологияға әсерін тек шамамен 10 жыл бұрын ғана зерттеуге кіріскенін, ал бұл түрдегі ластануға тұңғыш рет америкалық биологтар назар аударғанын атап өтеді. Жолдардың жанында шина бөлшектеріне ұқсас пластик үзінділері табылды және соңында ғалымдар бұл бөлшектердің қоршаған ортаға өте үлкен әсер ететіні туралы қорытынды жасады. Шиналардың тозу өнімдері жергілікті және сулы экожүйелерге түсетін микропластика бөлшектерінің 35%-дан 85%-ға дейінгі үлесін құрайды деген көрсеткіштерге негізделген бірнеше зерттеулер жүргізілді. Порталдың мәліметінше, жүк көлігінің шинасы өмірлік циклы барысында 1,2 кг каучук жоғалтады, сондықтан тек Америкада ғана әр жыл сайын қоршаған ортаға 1,8 млн тонна шина бөлшектері шығарылады.
Сурет: goarctic.ru